گرگ های ایران

تیرماه امسال شورای عالی حفاظت محیط زیست کشور بهای جدید جانوران وحشی از لحاظ مطالبه ضرر و زیان در رابطه با قانون شکار و صید را تصویب کرد. یعنی همان مبلغی که مسئول از بین بردن گونه های جانوری بایستی به عنوان ضرر و زیان پرداخت نماید. افزایش مبلغ در نظر گرفته شده برای گونه های بسیاری مانند یوزپلنگ، پلنگ، برخی پرندگان ارزشمند خانواده شاهینیان و دیگر جانوران، از نکات حائز اهمیت این مصوبه بود.

اما در این میان کاهش مبلغ ضرر و زیان یک گونه آن هم به شکل چراغ خاموش و بسیار ظریف، تعجب آور بود. اسم گرگ خاکستری در آخر یازدهمین ردیف این مصوبه بعد از روباه معمولی، سنجاب ایرانی و سنجاب بلوچی جای گرفته و با کاهش حدود 30 میلیون ریالی مواجه شده است. گرگ خاکستری با 40 میلیون ریال مبلغ ضرر و زیان در مصوبه قبلی در کنار گونه هایی همچون روباه ترکمنی، شاه روباه، روباه شنی، رودک عسلخوار و کفتار قرار گرفته بود. اما در قانون جدید تنها 12 میلیون ریال برای این گونه در نظر گرفته شده است.

هیچگاه نمی توان ارزش جانداران را با یکدیگر مقایسه کرد و نقش آنها در چرخه حیات و اکولوژی را دسته بندی نمود. هر گونه نقش و وظیفه ای در حیات وحش دارد که در صورت انقراض یا کاهش جمعیت، آن اثرگذاری از بین خواهد رفت. این ارقام هم بر اساس تعداد جانوران و روند جمعیتی آنها اعلام می شود. نقش و تاثیر گرگ خاکستری در طبیعت بر هیچ کسی پوشیده نیست. علاوه بر تنظیم جمعیت علف خواران، جلوگیری از افزایش بی اندازه جمعیت گوشتخواران کوچکتر از طریق قلمروطلبی و حذف علف خواران بیمار و ضعیف، لاشه باقی مانده از شکار گرگ ها مخصوصا در فصل های سرد سال غذای بسیاری از جانداران دیگر مانند کفتار، روباه، شغال، سمورها، عقاب طلایی، و دیگر پرندگان و پستانداران را فراهم می کند. یکی دیگر از دلایل اهمیت گرگها، تعارض شدید دامداران با گرگ ها و کشتار این گوشتخوار بزرگ جثه توسط انسان شده است.

کاهش مبلغ جریمه کشتن گرگ خاکستری سبب تقویت این فرضیه خواهد شد که گرگ ها همچنان برای مدیران و تصمیم گیرندگان جزو گونه های زیانکار بحساب آمده و تفکر گله داری در سازمان حفاظت محیط زیست که فقط به افزایش جمعیت علف خواران توجه دارد، گرگ را گونه ای زائد به حساب آورده که مانع افزایش جمعیت وحوش مناطق حفاظت شده می شود. کشتار گرگ ها توسط مامورین اجرایی محیط زیست وجود داشته و دارد و همیشه رفتار خصمانه و ناجوانمردانه در مقابل این سگسان ارزشمند پیش گرفته شده است. اما تا به حال هیچ تحقیق و مدرک علمی و تخصصی و بر پایه منطق ثابت نکرده است که تعداد گرگ ها در مناطق ما بالاتر از میزان استاندارد و ظرفیت برد زیستگاه است و هیچ آماری مبنی بر اثرگذاری گرگ بر روی جمعیت های علف خواران وجود ندارد و تنها به گزارشات محیط بانان و کارشناسان اکتفا می شود. در صورتی که هیچگاه این گزارشات به شکل مستند و سیستماتیک جمع آوری و بررسی نشده اند. به عنوان مثال هیچ مدرک و پژوهش مستدلی به تقابل بین یوزپلنگ و گرگ نپرداخته است و یا هیچ گاه آمارهای مستند از کاهش جمعیت گورخرها به علت شکار کره های آنها توسط گرگ وجود ندارد. در حالی کشتار گرگ ها با چنین استدلال هایی انجام می گیرد که به روابط خانوادگی و تعاملات پیچیده گله های گرگ توجه نمی شود. اگر در این کشتار گرگ های باتجربه یا آلفای دسته ها از بین بروند، روند آموزش و یادگیری و نظم و مقررات گله ها با مشکل مواجه خواهد شد و می توان احتمال داد پذیرفتن سگ ها بین گله های گرگ و آمیزش با آنها یکی از نتایج این فروپاشی دسته ها باشد.

به غیر از این، کاهش ضرر و زیان ناشی از کشتن گرگ خاکستری باعث جسورتر شدن متخلفین و دامداران برای از بین بردن آن می شود و دیگر ترس و قدرت بازدارندگی افراد از جریمه زیاد وجود نخواهد داشت.

رویکرد صفحه گرگ های ایران از همان سالهای ابتدایی فعالیت به دور از افراطی گری و نگاه های احساسی بوده است و همواره بر این موضوع که گرگ ها حیواناتی بسیار سازش پذیر و قدرتمند در امر بقای خود هستند تاکید داشته است. ما نیز معتقدیم در برخی مناطق کشور به دلیل کاهش جمعیت دیگر گوشتخواران مانند یوزپلنگ، پلنگ، کفتار، خرس و ... گرگ ها با توجه به سازگاری بالا با محیط های مختلف و منوی غذایی متنوع، توانسته اند به افزایش جمعیت بالاتر از ظرفیت برد و گسترش قلمرو خود بپردازند. حتی امکان دارد به دلیل زندگی گروهی و حساس بودن گونه هایی مانند یوزپلنگ، گرگ ها بتوانند بر یوزها چیره شده و قلمرو یا طعمه آنها را صاحب شوند و یوزپلنگ ها را وادار به ترک منطقه کنند.

اما هیچ کدام از موارد فوق باعث تایید اتفاق اخیر در مصوبه مبلغ ضرر و زیان جانوران نمی باشد و بایستی برای تمامی این احتمالات مدارک و دلایل کافی وجود داشته باشد. همچنین اگر قرار شد تعدیلی در جمعیت گرگ های مناطق صورت بپذیرد این امر هم به صورت کاملا کارشناسی و پس از تحقیقات کامل انجام گرفته و از کشتار خودسرانه و بدون توجه به دسته های خانوادگی گرگ ها توسط کارشناسان یا محیط بانان شدیدا اجتناب گردد.

طبیعت امروز ثابت کرده است که تنها جاندارانی می توانند به بقای خود ادامه دهند که دارای شجاعت، جسارت، سازگاری، سرسختی و وفق پذیری با شرایط جدید باشند و سرنوشت جانوران حساس و آسیب پذیر با وجود تمام حمایت ها و حفاظت ها، افق روشنی ندارد. گرگ های خاکستری در کشور ما با وجود سالها تعارض با انسان و کشتار توسط مردم، بدون هیچگونه حمایتی از طرف سازمان حفاظت محیط زیست و حتی زیانکار تلقی شدن توسط این ارگان، همچنان در عرصه های وسیعی از کشور به زندگی ادامه می دهند و روح وحشی طبیعت و تنوع زیستی این سرزمین را حفظ کرده اند. آیا طبیعت جهان آینده میزبان گونه های مقاوم و سرسختی همچون گرگ هاست با وجود اینکه بسیاری از ما آنها را بحساب نمی آوریم و از آنها خوشمان نمی آید، یا بستر زندگی گونه های آسیب پذیر و حساسی مانند یوزپلنگ ها خواهد بود که همه ما خواهان باقی ماندن آنها هستیم؟!

گرگ ایرانی(Canis lupus pallipes) - شهر بابک، استان کرمان - عکس از محمد مهدی کریمیان