تفاوت گرگ با سگ
خانواده ی سگ سانان تعداد و تنوع زیادی در کشور ما دارند. علاوه بر سگ های اهلی و خانگی که یا به صورت آزاد در مناطق مختلف کشور پیدا می شوند یا در مالکیت انسان ها می باشند، شغال طلایی به همراه 4 گونه روباه(روباه معمولی،روباه شنی،روباه ترکمنی،شاه روباه) در اکثر نقاط کشور یا در برخی نواحی زندگی می کنند. این 5 جانور دارای تفاوت های بارزی با یکدیگر و دیگر سگ سانان هستند. اما شباهت نسبتا زیاد گرگ که بزرگترین عضو خانواده ی سگ سانان در ایران است با سگ ها، در برخی مواقع باعث ایجاد اشتباه در شناسایی آنها می شود.
برخی کارشناسان عقیده دارند تمامی نژاد های سگ و گرگ های امروزی از نسل گرگ های خاکستری می باشند که به تدریج از حدود یک تا ۲ میلیون سال قبل، از هم تفکیک شده اند. بررسی های انجام شده نشان می دهد که اختلافی در حدود ۰۲ /۰ درصد بین DNA سگ ها و گرگ های امروزی وجود دارد و این اختلاف ناچیز نشان دهنده ی نزدیکی بسیار زیاد این دو موجود به یکدیگر می باشد. در ضمن تعداد کروموزوم های سگ و گرگ، ۷۸ است و این خود می تواند موید این نزدیکی باشد. البته بعضی کارشناسان هم نسل سگ ها و گرگ ها را جدا می دانند و معتقدند سگ های امروزی، شغال های طلایی بوده اند که به دست انسان رام شده اند.
دو تفاوت بارز گرگ ها و سگ ها در ایران، جثه و رنگ آنها می باشد.
جثه گرگ به مراتب از سگ بزرگ تر است و افراد باتجربه این موضوع را به خوبی تشخیص می دهند. اگر بخواهیم دقیق تر و با نگاهی ریزبینانه به اندام این دو جانور نگاه کنیم، سگ در مقایسه با گرگ سایز جمجمه ای ۲۰ درصد کوچکتر دارد و پنجه های سگ نیز حدود 50 درصد از پنجه های گرگ کوچکتر است.
در بحث ردشناسی اندازه رد پای گرگ از سگ بزرگ تر و ناخن های آن تیزتر و بلندتر است. پینه های انگشتی گرگ بلند تر است و مانند پینه های انگشتی سگ به هم نزدیک نیست پس انگشتان میانی گرگ بیشتر از هم فاصله دارد.
مطالعات اخیر نشان می دهد طیف رنگ گرگ ها در ایران بسیار متنوع است و رنگ گرگ می تواند از سیاه یکدست تا کاملا سفید متفاوت باشد و حتی تصاویر و گزارش هایی از وجود رنگ های غیرطبیعی مانند قرمز یا نارنجی در گرگ های ایران خبر می دهد. اما رنگ اصلی گرگ های ایرانی خاکستری یا قهوه ای مایل به نارنجی است و رنگ آنها در نقاط مختلف بدن متفاوت است. معمولا رنگ شکم و نواحی داخلی پاها روشن و سفیدرنگ است و هرچه به سمت بالا می آید تیره تر می شود. به طوری که رنگ پهلوها نارنجی و گاهی قهوه ای است و رنگ کمر گرگ سیاه است. اطراف پوزه و دهان گرگ سفید است و نواحی پایین تر از چشم سفیدرنگ یا نارنجی است و هرچه به سمت گوش ها بالا برویم، رنگ آن تیره تر می شود. در صورتی که سگ ها اغلب تک رنگ اند و رنگ آنها در نواحی مختلف بدن تفاوتی ندارد یا تفاوت رنگ در بدن آنها ترتیب و نظم خاصی ندارد. در ضمن طیف رنگی سگ ها بسیار متفاوت است و حتی گونه های چندرنگ نیز در بین آنها یافت می شود. البته از این نکته نباید غافل شد که به دلیل وسعت کشور ما و وجود آب و هوای متفاوت، رنگ گرگ ها در نقاط مختلف تفاوت هایی دارد. مثلا رنگ گرگ های مناطق مرکزی و شرقی ایران که بیابانی و نیمه بیابانی هستند روشن تر از گرگ های شمال و غرب کشور است. همچنین رنگ گرگ ها در اواخر عمر متمایل به سفید می شود و برخی کارشناسان رنگ سفید در گرگ های ایران را نشانه ی کهولت سن می دانند.
غیر از رنگ و جثه، تفاوت های دیگری در ظاهر گرگ ها و سگ ها وجود دارد. گرگ معمولا گوش هایی بلند و نوک تیز دارد. اما سگ گوش های کوتاهتر و دایره ای شکل دارد. گردن سگ كشيده بوده و سر بالايی دارد؛ اما در گرگ خالص سر در امتداد بدن قرار گرفته است. دم سگها در بسیاری از اوقات بالا نگه داشته می شود و سر دم کمی به طرف بالا خم می شود ولی گرگ ها معمولا دم های افتاده و صاف دارند که بین پاهای خود قرار می دهند.
افراد باتجربه که نگاه ریزبینانه تری دارند می توانند تفاوت های بسیاری را تشخیص دهند. مثلا پوزه ی گرگ نسبتا کشیده تر از سگ می باشد و چشمان گرگ مورب است در صورتی که چشمان سگ گرد است. اگر بخواهیم سگ و گرگ را از نزدیک مقایسه کنیم می توانیم نکات دیگری را در نظر بگیریم. سگ مغزی ۳۰ درصد کوچکتر نسبت به گرگ دارد. سگ ها همچنین دندان های کوچکتری نسبت به گرگ ها دارند. از دیگر تفاوت های ظاهری، پوست سگ ها است که از پوست گرگ کمی ضخیم تر می باشد. البته این مورد آخری کمی شک برانگیز است.
گرگ ها در شرایط عادی مانند سگها پارس می کنند. به جز مواقع خبر کردن همدیگر برای شکار، تعیین قلمرو و درگیری، زمان مرگ هم نوعانشان و در هنگام جفت گیری که زوزه می کشند. بنابراین اگر از محیط روستایی فاصله دارید(در طبیعت) بدانید که صدای پارس میتواند برای گرگ هم باشد و نه تنها سگ!
در سال های اخیر و به دو علت، جانورانی به نام سگ گرگ یا گرگاس در طبیعت ایران به وجود آمده اند و تعدادشان افزایش چشم گیری داشته است.
در اغلب مناطق کشور هنگامی که تعداد گرگ ها به دلیل کمبود طعمه و شکار مستقیم کاهش می یابد و تعداد سگ های ولگرد یا سگ های گله افزایش پیدا می کند، تمایل گرگ برای جفت گیری با سگ افزایش یافته و در نتیجه سگ گرگ هایی با شکل و رنگ های متفاوت و عجیب پدید می آیند که در برخی مناطق به گرگ های باغ وحشی معروف هستند و اهالی از رنگ و شکل آنها متعجب می شوند. البته در برخی مناطق هیبریدهایی هم از جفت گیری خانواده ی سگ سانان(به خصوص شغال و گرگ) ایجاد می شود و حتی خبرهایی از جفت گیری گرگ و کفتار در نقاط معدودی از کشور به گوش می رسد.
همچنین در برخی مناطق کشور(به خصوص استان های شمالی و غربی)، چوپانان و گله داران اقدام به زنده گيری گرگ های نر كرده و به منظور جفتگيری، آنها را در كنار سگ های ماده قرار می دهند كه پس از اين امر هيبريدی با نام محلی "گرگاس" يا همان "گرگ سگ" به وجود می آيد. این جانور بسیار وحشی و خطرناک است و پس از مدتی توسط همان افراد در طبیعت رها می شود و مشکلات زیادی را ایجاد می کند که پیش از این و در مطالب قبلی به آن پرداخته شد.
ذکر این نکته به این دلیل بود که افزایش تعداد سگ گرگ ها و دورگه ها در طبیعت باعث می شود خلوص ژنتیکی گرگ های ایران دچار ایراد شود و به طبع آن شکل و رنگ گرگ های ایران تغییر پیدا می کند و شناسایی آنها از سگ سانان دیگر مشکل می شود.
پارک ملی ساریگل - انجمن یوزپلنگ ایرانی
منبع برخی مطالب:
